تأويلات كاشانى : ظاهر جمله ى « يَصْنَعُ الْفُلْكَ » حقّ است و ايمان به آن واجب و تأويل آن محتمل است چنين باشد كه كشتى كنايه از دين نوح باشد كه وسيله ى نجات نوح و پيروانش بود ، چنان كه پيغمبر فرموده است : « مثل اهل بيتى كمثل سفينة نوح من ركب فيها نجا و من تخلَّف عنها غرق » يعنى داستان خانواده من داستان كشتى نوح است كه سوارى و وابستگى به آن موجب نجات است و كناره گيرى از آن موجب نابودى و دريا و آب كنايه است از تسلَّط هيولى كه چون كسى به پيروى از پيغمبر و تزكيه ى نفس خود را از آن مجرّد و خالى نكرد ، در زير فشار استيلاى نواقص هيولانى هلاك و نابود مىشود ، چنان كه از سخن ادريس نقل شده است : دنيا درياى آب است كه اگر در دوران زندگى براى هنگام مرگ و خرابى بدن كشتى تهيّه شد نجات بسوى عالم حقيقت انسانى فراهم خواهد شد و گر نه غرق است و نابودى . « وَفارَ التَّنُّورُ » 40 ابو الفتوح نوشته است : و بر جوشيد تنور ، يعنى آب از او برآمد ، بعضى گفتند : از روى زمين آب پديد آمد ، و عرب روى زمين را تنّور خوانند اين قول عبد اللَّه عبّاس است و عكرمه و زهرى و ابن عيينه ، روايت كرده‌اند از علىّ بن - ابى طالب عليه الصّلوة و السّلام كه او گفت : « فار التّنّور اى طلع الفجر » يعنى صبح برآمد و تنّور گفت عبارت است از صبح ، حسن بصرى و دگر مفسّران گفتند : مراد تنورى است كه نان بپزند . « احْمِلْ فِيها مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ » 40 مجمع : حفص از عاصم نقل كرده است كه قرائت او « كلّ » با تنوين بوده است ، و ديگران « كلّ زوجين » بدون تنوين خوانده است كه مضاف و مربوط بزوجين شود ، و ابو علىّ گفته است : با اين قرائت كلمه ى « اثنين » مفعول « احمل » هست و معنى زوجين دو فردى است كه با يكديگر كمال ارتباط دارند و مفاد جمله اين است : از هر چه جفت هست هر دو جفت را بردار ، و بقرائت با تنوين كلمه ى « اثنين » تأكيد زوجين است و چنين معنى مىشود : بردار از هر چيزى هر دو جفتش را و دو تاى آن را . « بِسْمِ اللَّه مَجْراها وَمُرْساها » 41 مجمع : مردم كوفه غير ابو بكر « مجرى » بفتح